Тоқаев Парламенттің өкілеттігін кеңейтуді ұсынды

 

Бүгін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Парламенттің құзыретін едәуір кеңейтуді көздейтін бастаманы жариялады. Президент жұмыс тобының ұсыныстарын таныстыра отырып, бірқатар маңызды кадрлық өкілеттіктерді Парламентке беру қажеттігін айтты.

Атап айтқанда, Конституциялық соттың, Жоғары аудиторлық палатаның және Орталық сайлау комиссиясының құрамын жасақтау, сондай-ақ Жоғарғы соттың барлық судьяларын сайлау құқығын Парламентке беру ұсынылды. Бұған дейін бұл шешімдер негізінен атқарушы билік пен Президенттің ықпалында болған.

Ұсынылып отырған өзгерістер жүзеге асқан жағдайда, аталған институттарды қалыптастыру өкілеттігі халық сайлаған депутаттардың қолына өтеді. Осылайша, Парламент тек заң шығаратын орган ғана емес, мемлекеттік жүйенің негізгі тіректерін қалыптастыратын саяси орталыққа айналмақ.

Сарапшылар бұл бастаманы билік жүйесіндегі теңгерімді күшейтуге бағытталған қадам ретінде бағалап отыр. Біріншіден, Президент кадрлық шешімдерге қатысты жеке монополиядан бас тартып отырғанын білдіреді. Екіншіден, биліктің бір қолға шоғырлануы әлсіреп, тежемелік әрі тепе-теңдік тетіктері күшейеді. Үшіншіден, сот жүйесі, сайлау және аудит сияқты шешуші салалар бір тұлғаның емес, тұтас бір институттың бақылауына өтеді.

Сонымен қатар, бұл өзгерістер Парламентке жүктелетін жауапкершілікті де арттырады. Депутаттар енді формальды рөлмен шектеле алмайды. Егер болашақта әділетсіз судьялар сайланса немесе әлсіз сайлау комиссиясы құрылса, саяси жауапкершілік тікелей Парламентке жүктеледі. Халық мұндай жағдайда өздері сайлаған депутаттардан нақты есеп талап ете алады.

Жалпы алғанда, Президенттің бұл бастамасы Қазақстанда персонализмнен институционализмге көшу бағытын айқындайды. Сарапшылар мұны елдегі ең маңызды саяси бетбұрыстардың бірі ретінде бағалауға болатынын атап өтуде.